نوید هدایت و فلاح انسانی در پرتو میلاد دو خورشید تابان رسالت و امامت
تاریخ حیات بشر همواره در تکاپوی یافتن سرچشمهی زلال برای سیراب کردن جان عطشناک خود از معنویت، حقیقت و عدالت بوده است. در ادوار مختلف، انحراف از فطرت توحیدی و غرق شدن در ورطهی جهل و عصبیت، حیات جوامع را به تیرگی کشانده و ضرورت ظهور هادیان الهی را دوچندان میساخت. در این میان، هفدهم ربیعالاول در تقویم قدسی جهان آفرینش، یک نقطهی عطف بیبدیل به شمار میرود؛ روزی که مشیت الهی بر آن قرار گرفت تا دو مشعل فروزان هدایت: یکی پایهگذار بنای شریعت و آورندهی رسالت، حضرت ختمیمرتبت محمد مصطفی (ص)، و دیگری مبیّن، شارح و حافظ مکتب جعفری، امام جعفر صادق (ع) طلوع کنند. این مقارنت فرخنده تنها یک تقارن زمانی ساده نیست، بلکه نمادی عمیق از پیوند ناگسستنی «وحی و عقل» و «تاسیس و تبیین» در مسیر کمال و سعادت بشری است.
با ولادت پیامبر اکرم (ص)، نوری در ظلمتکدهی حجاز دمید که ابعاد تمدنی آن بهسرعت از مرزهای جغرافیایی و زمانی فراتر رفت. جامعهی پیش از اسلام، مبتلا به جاهلیتی ساختاری بود که در آن کرامت انسانی، عدالت اجتماعی و حقوق بنیادین بشر زیر پای تعصبات قبیلهای و سنتهای موهوم پایمال میشد. رسالت نبوی با تکیه بر پیام آسمانی قرآن، انقلابی معرفتشناختی پدید آورد و محور ارزشگذاری انسان را از تبار و ثروت به «تقوا، تعقل و فضیلت اخلاقی» تغییر داد.
پیامبر اکرم (ص) هدف غایی بعثت خویش را اتمام مکارم اخلاق معرفی فرمودند. این رویکرد، رستگاری را نه در گوشهنشینی و انزوای فردی، بلکه در اصلاح فرد و پیوند آن با ساختار جامعهای بر پایه عدل و اخوت معنا بخشید. تعالیم خاتمالانبیاء (ص) با ایجاد موازنهای دقیق میان ماده و معنا، دنیا و آخرت، بستری فراهم ساخت تا انسان معاصر و اعصار آینده بتواند به عالیترین مراتب کرامت و حیات طیبه دست یابد. آموزههای وحیانی پیامبر اکرم(ص) اخلاق را از مفهوم انتزاعی به قانون زیست اجتماعی تبدیل کرد، او حتی پیش از بعثت در میان مردم به امین وامانت داری شهره بود.
حدود یک قرن پس از میلاد پیامبر، تاریخ اسلام در گردابی از تحولات سیاسی، ظهور شبهات اعتقادی و برخورد با فلسفهها و فرهنگهای گوناگون قرار گرفت. در این برههی حساس، ولادت و امامت امام جعفر صادق (ع) موهبتی الهی برای پاسداری از اصالت شریعت محمدی بود. امام صادق (ع) با درک مقتضیات زمانه و بهرهگیری از فضای گذار سیاسی، دست به برپایی یک نهضت عظیم علمی و فرهنگی زدند.
دانشگاه بزرگ مدینه با پرورش هزاران شاگرد در رشتههای گوناگون علوم عقلی و نقلی؛ از فقه، کلام و تفسیر گرفته تا طب، شیمی و نجوم، گواهی روشن بر جامعیت نگرش اسلام به علم و دانایی است. امام صادق (ع) منطق مناظره، تساهل فکری در برابر ارباب اندیشه و روشمندی در اجتهاد را پایهگذاری کردند. ایشان اثبات نمودند که آموزههای وحیانی نهتنها از عقلانیت و اندیشهورزی جدا نیستند، بلکه خردورزی بال پرواز انسان بهسوی رستگاری و درک اسرار شریعت است.
تامل در همزمانی میلاد این دو خورشید، پیامآور پیوستگی منظومهی هدایت است. پیامبر اعظم (ص) اصول و شالودهی دین را پیریزی کردند و امام صادق (ع) با تبیین هندسهی معرفتی دین، مانع از تحریف و جمود آن در بستر زمان شدند..
این پیوند را میتوان از جنبههای زیر تبیین کرد:
۱- جامعیت در بعد فردی و اجتماعی: تعالیم نبوی و جعفری، هر دو بر تزکیه نفس در کنار حضور مسئولانه در اجتماع و احقاق حقوق عامه تاکید دارند.
۲- عقلانیتِ دین پایه: هر دو بزرگوار عقل را حجت درونی و پیامبران را حجت بیرونی دانستهاند؛ بنابراین، دینداری راستین همواره با تفکر، پرسشگری و تدبر همراه است.
۳- اخلاقمحوری در زیست انسانی: کانون اصلی این مکتب، حاکمیت اخلاق، انصاف، دگرپذیری در چارچوب حق و مدارا با بندگان خدا است.
انسان امروز باوجود پیشرفتهای شگرف در علوم تجربی و ابزارهای فناوری، بیش از هر زمان دیگر دچار خلای معنا، تنهایی و بحرانهای اخلاقی و روحی است. پیام میلاد دو خورشید تابان رسالت و امامت برای جهان امروز، بازگشت به خردورزی معنوی و احیای مکارم اخلاقی است. رستگاری حقیقی زمانی محقق میشود که علم با تعهد و اخلاق پیوند بخورد و پیشرفت مادی در خدمت کرامت و سعادت انسان قرار گیرد. تمسک به سیره نبوی که سراسر رحمت و هدایت است و پیروی از مشی جعفری (ع) که مظهر آزاداندیشی و ژرفنگری است، راهکاری بنیادین برای برونرفت از بحرانهای فکری و اخلاقی جهان معاصر به شمار میرود.
علاوه بر این، در عصری که تقابلهای فکری، افراطگرایی و گسستهای هویتی، آرامش روانی و همبستگی اجتماعی را تهدید میکند، منظومهی رفتاری این دو پیشوای بزرگ، الگویی تمامعیار از «گفتوگو، مدارا و همزیستی مسالمتآمیز» را به نمایش میگذارد. مشی حضرت ختمیمرتبت در تحکیم پایههای وحدت و الفت میان دلها، و اسلوب امام صادق (ع) در مدیریت تضارب آرا با حلم، ادب و اقامهی برهان، به انسان پرآشوب امروز میآموزد که تمایز در افکار هرگز نباید به تباهی اخلاق و نقض کرامت انسانی بینجامد؛ بلکه نجات و بالندگی تمدن بشری تنها در سایهی عقلانیت توام با رافت، و علم آراسته به عدالت تحققیافتنی است.
هفدهم ربیعالاول جشنی فراتر از یک مناسبت تاریخی است؛ این روز یادآور میثاق جاودان انسان با نور حقیقت و عدالت است. میلاد پیامبر رحمت (ص) و امام حکمت (ع)، مژدهبخش شکوفایی عقلانیت و تعالی روح بشریت است. جامعهای که مسیر خود را با هدایت این دو مشعل تابان تنظیم نماید، بیشک به فلاح و سعادت پایدار دست خواهد یافت و در پرتو آموزههای انسانساز آنان، آیندهای سرشار از صلح، عدالت و معنویت را رقم خواهد زد
(
(