
از آیینهای رسانهیی تا رسانههای آیینی!
دو مفهوم فوق از مباحث مطرح در عرصههای رسانه پژوهی اجتماعی است. بدون شک در هر جامعهی آیینهای اجتماعی زیادی وجود دارد که به شکل مداوم، نظم یافته و با تمهیدات و ترتیبات جمعی خاصی به شکل خود انگیخته و خودخواهانه مورد عمل جمعی قرار میگیرند. نقش رسانهها در گذشته آن بود که این آیینهای اجتماعی، مذهبی و دینی را رسانهای مینمودند؛ یعنی به شکل مستقیم و یا غیر مستقیم برای مخاطبان عام در سراسر عالم ارسال مینمودند. روش این عمل رسانهای را «انتقالی» قلمداد میکردند که پیامهای اجتماعی، مذهبی و دینی را به مخاطبان عام و تودههای عمومی به شکل یکسان انتقال میدادند و در واقع، آیینهای اجتماعی و مذهبی را «رسانهای» میکردند.
اما با گسترش افکار رسانهای و جهانگیر شدن تاثیرات جمعی ارتباطات مدرن، متاثر شدن اعمال رسانهای از آیینهای اجتماعی، رسانهها خود آیینی میشوند و ویژهگیها و خصلتهای اجتماعی و آیینی، آیینهای مذهبی، اجتماعی و دینی را به خود میگیرند و در حقیقت رسانهها جایگاه آیینهای اجتماعی و مذهبی را اشغال میکنند. این تغییر و تحول محتوایی رسانهها، ساختار رسانهها را نیز تحت تاثیر قرار داده و روشهای عمل رسانهای را نیز به دگردیسیهای عمیقی سوق میدهند. لذا روشهای «انتقالی» رسانههای جمعی به «روشآیینی» رسانهها تغییر پیدا نموده است. در روشهای «آیینی» رسانهها ملاک انتقال پیام نیست، بلکه ایجاد «تعامل» و ارتباط دو طرفه و چند جانبه مورد توجه میباشد که در ذات اعمال «آیینهای اجتماعی و مذهبی» قرار دارند.
مهمترین مصداق این تحول، در آیینهای عاشورایی قابل مشاهده است. امروزه عزاداریهای حسینی، به عنوان یک آیین مذهبی، خود تبدیل به رسانهی اجتماعی شدهاند و هرساله ملیونها پیام مذهبی و اجتماعی را به شکل تعاملی در دسترس مخاطبان عام از هر قشر، نسل، جنس، مذهب و دینی قرار میدهند و مخاطبان این رسانهها با رسانههای آیینی شده بسان مذهب و آیین مواجه میشوند و اعمال و مناسک مذهبی و اجتماعی خود را با اقتدا به آن انجام میدهند. من خود مشاهده کردهام که فردی و یا افرادی با روشن کردن تلویزیون با پخش عزاداریها به عزاداری میپرداختند و آیینهای مذهبی را به جا میآوردند و این عمل آنان نشان میدهد که رسانهها «آیینی» شدهاند.
Copyright © 2015 طرح نو. All rights reserved.