گزیدهای از سیمای علی (ع) در آینه قرآن
بهتصریح پیامبر اکرم (ص) قرآن و عترت، عدل هم و در کنار هم و اهلبیت پیامبر، معلم مفسر و تبیینکننده قرآن هستند که همواره باهم بوده و تا قیامت از همدیگر جدا نمیشوند. بنابراین بهترین راه شناخت قرآن توسط مفسرین و معلمین آن (اهلبیت) وبرترین وسیله شناخت اهلبیت نیز قرآن کریم هست. در ادامه بهطور فشرده فضایل امیرالمومنین (ع) را در آینهقرآن مرور میکنیم:
۱-آیه شریفه لیله المبیت: ” وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ (سوره بقره (۲۰۷) بعضی از مردم (همچون علی علیهالسلام) جان خود را به خاطر خشنودی خدا میفروشند؛ و خداوند به بندگان خود مهربان است.
درشان نزول این آیه به اعتراف بسیاری از علما و دانشمندان سنی و شیعه، مربوط به علی (ع) است و این نقل به حد تواتر رسیده است. وقتی دشمنان اسلام و مشرکان عنود تصمیم بر قتل پیامبر میگیرند و اجرای این کار شوم را توسط افرادی از چهل قبیلهی عرب، برنامهریزی میکنند، پیامبر(ص) بهوسیله پیک وحی از این نقشه شوم آگاه میشود تصمیم بر ترک مکه و هجرت به مدینه میگیرد. و به خاطر اینکه مشرکان متوجه هجرت آن حضرت نشوند، به علی (ع) فرمود: امشب باید در بستر من بخوابی، آن حضرت، باکمال رضایت و با اطمینان از اینکه با این کار، پیامبر (ص) از گزند دشمنان محفوظ میماند. آن شب سرنوشتساز و حساس را در بستر پیامبر (ص) میخوابد. خداوند متعال، در شان ایثار و فداکاری بینظیر علی (ع) این آیه را بر پیامبر(ص) نازل میکند. بدین ترتیب در اسلام اولین معاملهی بینظیر که در آن شخص علی (ع) جانش را در برابر رضای خداوند که برترین و بالاترین قیمت و ارزش را دارد ،معامله میکند.
وجوه بینظیر بودن این معامله آنگونه که مفسرین بزرگوار گفتهاند؛ از چند جهت است :
یک) وجه معامله؛ جان آدم است.
دو) خریدار، خداوندی است که مالک و آفرینندهی جهان و انسان است!
سه) ثمن و بهای معامله، رضایت و خشنودی پروردگار عالم که والاترین هدف خلقت انسان و جهان است.
در چند آیهی دیگر قرآن کریم، ازجمله : آیه ۱۱۱ سوره توبه، بهای جان و مال مومنین را در صورت شرکت در جهاد، بهشت و نعمتهای بهشتی، قرار میدهد.
در آیات ۱۰-۱۳سوره صف، در قبال جهاد با مال و جان مومنین، نجات از آتش دوزخ و آمرزش گناهان و فرجام ورود در بهشت جاودان، میداند.
اما در آیه لیله المبیت بالاترین قیمت و باارزشترین ثمن را که رضایت و خشنودی خداوند است، مطرح میکند!! این ثمن و بها برای علی (ع) از همهی ارزشها برتر و والاتر است. زیرا آن حضرت در حدیث معروفی که از او نقلشده که پرستش و عبادت خود را نه به خاطر ترس از جهنم و نه به خاطر طمع بهشت، بلکه به خاطر عشق و محبت و شایستگی خداوند برای معبود بودن میداند.( مکارم شیرازی ، آیات ولایت در قرآن، ص۱۱۴-۱۱۵) و این از فضایل خاص آن حضرت در امت اسلام است!
۲-آیه علم الکتاب:” وَ یَقُولُ الَّذینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفى بِاللَّهِ شَهیداً بَیْنی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ (سوره رعد (۴۳)”) آنها که کافر شدند میگویند: تو پیامبر نیستی، بگو: کافی است خداوند و کسی که علم الکتاب و (آگاهی بر قرآن) نزد اوست، میان من و شما گواه باشد.
این آیه شریفه نیز بهتصریح بسیاری از مفسران، به فضیلت دیگری برای امیر مومنان علی (ع) اشاره دارد. که بهعنوان شاهد و گواه تصدیق رسالت پیامبر (ص) پسازآنکه خداوند متعال پیامبرش را با معجزات فراوانی دال بر رسالتش از سوی خداوند، فرستاد، حضرت علی (ع) را نیز که آگاه بر کل علم الکتاب است شاهد بر رسالت و تصدیق پیامبر قرار داد. (همان ص ۱۳۲)
گستره علم امام (ع) آنقدر وسیع و بلندمرتبه است که در آیات دیگر قرآن ازجمله آیه حکمت نیز به آن تصریحشده است. “یوتی الحکمه من یشاء و من یؤه الحکمه فقد اوتی خیرا کثیرا” خدا دانش و حکمت را به هرکس که بخواهد میدهد و به هرکس دانش داده شود خیر فراوانی دادهشده است. (سوره بقره آیه ۲۶۹) مضمون این آیه آنگونه که مفسرین گفتهاند در روایات منقول از پیامبر اکرم (ص) نیز تصریحشده است و آن حضرت خود را شهر علم و حکمت و علی (ع) را باب دانش و حکمت میداند. این امر در قضاوتهای آن حضرت و خطبهها و حکمتها و پاسخگویی به مسایل و مشکلات علمی و قضایی و… حتی به اعتراف مخالفین آن حضرت، نیز تصریحشده است.
۳- آیه مباهله: ” (۳) آلعمران : ۶۱
فَمَنْ حَاجَّکَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ (سوره آل عمران ۶۱) پس هرکس با تو درباره عیسی در مقام مجادله برآید بعدازآن که به احوال او آگاهی یافتی، بگو: بیایید ما و شما فرزندان و زنان و کسانی را که بهمنزله جانمان هستند بخوانیم، سپس به مباهله برخیزیم (در حق یکدیگر نفرین کنیم) تا دروغگویان و کافران را لعن و عذاب خدا گرفتار سازیم. در این آیه شریفه حضرت علی (ع) بهمنزله نفس و جان پیامبر (ص) شمرده شده است.
۴- آیه صالح المومنین: ” إِن تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُکُمَا وَإِن تَظَاهَرَا عَلَیْهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِیلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمَلَائِکَهُ بَعْدَ ذَلِکَ ظَهِیرٌ” اگر شما همسران پیامبر از کار خود توبه کنید به نفع شماست و اگر بر ضد او دست به دست هم دهید کاری ازپیش نخواهید برد، زیرا خداوند یار اوست و همچنین جبریل و مومنان صالح، و فرشتگان پشتیبان او هستند. (سوره تحریم آیه ۴) این آیه شریفه نیز به اعتراف شیعه وسنی دلیل دیگر بر فضیلت علی (ع) است که به عنوان صالح المومنین و همراه جبریل و فرشتگان دیگر پشتیبان پیامبر گرامی هستند.
۵- آیه سابقون: “وَالسَّابِقُونَ السَّابِقُونَ، أُوْلَئِکَ الْمُقَرَّبُونَ” پیشگامان، پیشگاماناند، آنها مقرب هستند. این آیه شریفه که اشاره به گروههای سهگانه مردم در روز قیامت دارد ، دلیل دیگر بر فضیلت امیرالمومنین (ع) هست. علمای سنی و شیعه بر آن تصریح دارند، که روشنترین مصداق آیه سابقون- که در توصیف آن خود کلمه تکرار شده (السابقون السابقون) ! که از نشانههای عظمت پیشگام بودن است ،_ علی (ع) هست.
آیات فراوان دیگر نیز بر فضایل خاص حضرت علی (ع) دلالت دارند. که در کتاب ارزشمند تفسیر ” آیات ولایت در قرآن با شرح و تفصیل بیان شده است. ازجمله: آیات : اذن واعیه، آیه : خیرالبریه، آیه محبت، آیه موذن و اذان، آیه السابقون الأولون ، آیه محسنین، آیه انذار و هدایت، خیرالبریه که خوانندگان و مشتاقان میتوانند به کتاب ارجمند یادشده مراجعه نمایند.