انارشیسم منظومه‌ي از افکار و اندیشه‌هاست که سر ستیز با حکومت و نظم سیاسی مستقر دارد، نسبت به آنارشیسم دو رویکرد اساسی وجود دارد: رویکردی که انارشیست‌ها خواهان نظم و انضباط خودجوش اجتماعی كه توسط نهادهای اجتماعی به صورت خودجوش و داوطلبانه در متن جامعه اجرا مي‌گردد، بوده و آن را پاس می‌دارند.

نهادها و گروه‌ها آرامش و آسایش مردم را فراهم و با بی‌نظمی و بی‌ثباتی مبارزه، نگرانی، دغدغه‌های ذهنی و فکری جامعه را می‌زدایند؛ طوری که همان نهاد‌ها ماهیت و هویت سلطه‌گری و استبدادی یا شکل حکومتی و ساختارسیاسی به خود نگیرند. لذا همان نهادها از نظر انارشیست‌‌ها مورد پذیرش و مقبولیت قرار می‌گیرند.

رویکرد و تفسیر دوم از آموزه آنارشیسم به مفهوم هرج و مرج طلبی، توسعه و گسترش بی‌نظمی و بی‌ثباتی  است که جامعه وضعیت انارشیک و فقدان نظم و انضباط را پیدا می‌کند. مرجع سیاسی و اجتماعی برای تامین نظم و ثبات سیاسی وجود ندارد، عناصر خودسر و فرصت طلب در صدد برهم زدن نظم و دیسیپلین سیاسی و اجتماعی هستند که از هرگوشه و کنار عربده می‌کشند تا از این آب گل آلود ماهی مطلوب خویش را صید نمایند.

انتخابات اخیر ریاست جمهوری در افغانستان طبق قرایت و رویکرد دوم جز تولید آنارشیسم در کشور چیزی دیگری را به ارمغان نیاورده است. زیرا ماشین انتخابات با ماهیت قومی به راه افتاد، قدرت و حاکمیت با شعار فراقومی و ملی به میدان آمد ولی در عمل گرايش‌هاي ملیتی و قومی آن اشکار گردید. رفتار قومی و کردار اتنیکی دولت، عقده‌ها و عصبیت‌های اقوام دیگری را برانگیخت. موج از نفرت و انزجار اجتماعی نسبت به حاکمیت پدید آمد. افعی‌های خصومت، عداوت و کینه‌ورزی اقوام نسبت به ‌یكدیگر از زیر یخبندان زمستانی سر برآورد. تا صلح، صفا، سازش وآرامش نسبی که میان رقبای دیروز و رفقای امروز پدید آمده بود را ببلعند.

در فرایند انتخابات دیو بدسیرت حاکمان قوم‌مدار بیدار گشت، بذر خشونت، انحصار و افراط‌گری را در کشت‌زار حیات سیاسی افشاندند. انتخابات نه صمیمیت، محبت، عشق و دوستی بلکه خصومت و عداوت  آفرید، پیوست و همبستگی سیاسی از میان سران سیاسی را برداشت. گسست و از هم‌گسیختگی را برجای گذاشت، طوری که مردم نسبت به اصل حکومت نفرت شدید پیدا نمودند. حکومت را ابزار دروغ و حقه‌بازی در دستان قوم حاکم پنداشتند، انتخابات منجر به دیوارکشی بی‌اعتمادی و بی‌اطمينانی در میان اقوام گردید، روحیه همدلی و همگرایی را از متن مردم رخت بربست. امواج شور و امیدی مردم را به توفان یاس و ناامیدی مبدل ساخت. انتخابات  تمامی کرامت و شرف ملی مردم را برباد داده و حیثیت و اعتبار مردم را به حراج گذاشت.

انتخابات با بن‌مایه و پیشفرض‌های قومی به نمایش درآمد. برای مردم جز سرخوردگی، سرکوفتگی و شکست تلخ دموکراسی چیزی دیگری را ببار نیاورد. انتخابات قومی منجر به پیدایش آنارشیسم پیدا و پنهان شد. در میان طیف‌ها و کتله‌های مختلف اجتماعی اقوام محروم از قدرت؛ بینش و تفکر ضد حکومتی پیدا شد. مردم نسبت به حکومت و حاکمان اعتماد و اطمینانشان را از دست داد. بعد از انتخابات به‌طور روز افزون شاهد افزایش و گسترش ناامنی و بی نظمی‌ها در ولایت‌ها و ولسوالی‌های کشور هستیم. زنجیره‌ی از بی‌ثباتی و  بی‌انضباطی سراسر کشور را احاطه نمود. نظیر حمله انتحارکنندگان  در ولایت غزنی که منجر به کشتن سی نفر و زخمی شدن سه‌صد نفر گردید. با توجه به این رخدادها جز یک چشم انداز و دورنمای از سیاهی، تباهی، دردها و زخمه‌ها چیزی دیگری را برای کشور نمی‌توان مشاهده کرد. در اظهار نظرهای اعمالی و اعلانی سران تیم‌های انتخاباتی جز طرح های دولت موازی، حکومت در سایه، کودتا و قیام چیزی دیگر شنیده نمی شود.

سناریوهای گوناگونی برای انحصاری کردن قدرت چیده شده است که غیر از برهم‌زدن شیرازه قدرت و نظم سیاسی پیامی دیگری ندارد. فضای کشور تیره و تار است. قطب بندی‌ها و صف‌بندی‌های تیمی، سیاسی و قومی در حال آبستن است. سرانجامش تنها می‌توان چشم‌انداز هرج و مرج‌گونه سیاسی را در فضای کلان کشور پیش‌بینی نمود. چون که خیال گسست و واگرایی در مغز و تفکر سیاستمداران افغانی ریشه گسترانید. احساس شورش و خیزش را در متن جامعه پرورش و گسترش داده و اگر شورش و خيزشي شكل گيرد، مخل نظم و ثبات عمومی بوده و کشور را به سوی واگرایی قومی و از هم‌گسیختگی اجتماعی سوق خواهد داد.

دولت نیز به دلیل نداشتن استراتژی اقتصادی در مدت عمر سیزده ساله‌اش به‌خصوص در مدت زمان انتخابات فرصت‌های بسیاری طلایی اقتصادی را از دست داد. وضعیت انارشیک انتخابات وضعیت انارشیک اقتصادی را پدید آورد. سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی به دلیل عدم احساس امنیت و ثبات سیاسی؛ اقتصاد و سرمایه‌ی به میزان پنج ملیارد دلار از افغانستان در حین انتخابات خارج نمودند. چون که احساس کردند که شعله‌های سوزان انارشیک سیاسی روزی دامن اقتصاد و سرمایه‌شان خواهد گرفت. حوادث اختطاف‌های مختلفی در کلان شهرها رعب و واهمه در قلب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی ایجاد کرده بود. چرخه اقتصادی کشور از شتاب و حرکت افتاده و تولید و عرضه کالاهای اساسی باز مانده است. عواید 99 در صدی درآمد کشور که از طریق گمرگ تامین می‌گردد، به حداقل‌ترین دوره درآمد سیزده ساله اخیر کشور تنزل یافته است. لذا وضعیت هرج و مرج گونه سیاستهای اقتصادی زمینه عدم سرمایه‌گذاری در امور مسکن، تولید و تجارت را به خصوص در دوره انتخابات را فراهم نمود.

به لحاظ اجتماعی تنفر و اشمئزاز میان قومیتها دوباره احیا نمود، عدم امنیت از يكديگر و گرگ پنداری يكديگر به شدت در میان نحله‌های اجتماعی زنده گردید، که گاهی منجر به درگیری فيزیکی در کوچه و بازار و حتی مراکز تحصیلات عالی و دولتی گردید. عدم امنیت شخص از یک قوم در محدوده جغرافیای قوم دیگر حدت و شدت فزاینده یافت که مقابله به آن و ترویج فرهنگ اعتمادسازی و تکثرگرای قومی سالیان متمادی را در برخواهد گرفت.

بنابراین تا زمانی که نگرش و‌ بینش فراقومی و ملی در میان حاکمان سیاسی خلق نگردد رفتار و کنش سیاسی و اراده جمعی ما رنگ و صبغه جمعی و ملی نگیرد خطر سویه‌های آنارشیستی کشور را مدام تهدید خواهد کرد. کشور به سوی پرتگاه قوم‌گرایی سوق و هدایت خواهد داد. بر حاکمان سیاسی است که قانون اساسی کشور را فصل‌الخطاب قرار داده، از نگرش و کنش جانب‌دارانه قومی در فرایند انتخابات احتراز جویند. از دخالت مستقیم و غیر مستقیم در امور گزینش‌های سیاسی نظیر انتخاب ریاست جمهوری، نمایندگان پارلمانی، ولایتی و… اجتناب ورزند. استقلال و بی‌طرفی خویش را نگه داشته و آتش‌بیار معرکه نبردهای قومی نگردند. بستری ثبات و امنیت و تجلی ارزش‌های دموکراسی و مردم‌سالاری را فراهم سازند. از بی‌نظمی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و … جلوگیری به عمل آورند. چون که رفتار و کنش قوم‌گرایانه از جانب زمامداران برای نظام سیاسی هزینه هنگفتی را در بردارد که جبرانش بسیار سنگین و زیان‌بار برای کشور خواهد بود لذا این انتخابات پیامدهای زیان‌بار و خسارتباری را چون هرج و مرج سیاسی اجتماعی و اقتصادی به جای گذاشت و دلیل و ریشه آن را باید در کنش‌های قومی دولت و نهاد مستقل انتخابات و ناظران داخلی باید جستجو نمود که در فرایند انتخابات موضع جانب‌دارانه را اتخاذ نمودند و مسیر انتخابات را در راستای منافع قوم خاصی را هموار ساختند، با یک ايتلاف سه جانبه قدرت سیاسی را به سوی تک قطبی شدن قومی جهت دادند و مانع ورود اقوام دیگر در حیاط خلوت و خاموش ارگ ریاست جمهوری گردیدند.